Giuthas
Ann am Breatainn, tha sinn eòlach air dà sheòrsa giuthais, giuthas Albannach is giuthas Lochlannach. Chan eil an giuthas Lochlannach nàdarrach don dùthaich ach chaidh a thoirt a-steach air sgàth 's gu bheil am fiodh math airson a chleachdadh ann an togail thaighean.

'S ann air Gaidhealtachd na h-Alba a tha an giuthas Albannach a' fàs gu nàdarrach agus eadhon ann an àiteachan de dh'Alba far an robh iad air a dhol à bith chaidh an cur a-rithist agus tha iad a-nise gu math cumanta. Feumaidh fèidh is beathaichean eile a bhith air an cumail air falbh bhuapa gus cothrom a thoirt dhaibh an stèidheachadh fhèin às ùr.

Tha fiodh a' ghiuthais air a chleachdadh ann an togalaichean, an cabair rèilichean-iarainn, am polaichean teileagraf is ann an stoban fheansaichean. Bidh cuid dheth ga chleachdadh ann an àirneis is bithear ga phronnadh airson pàipear a dhèanamh.

Nuair a chaidh Caisteal Cille Chùirn a leagail ann an 1832, an dèidh bhith air a thogail trì cheud bliadhna roimhe sin bha am fiodh giuthais a bha sa mhullach aige cho ùr 's a bha e nuair chaidh a chur an sàs. Bha am fiodh math ann am bàtaichean agus bha luchd-togail bhàtaichean a' creidsinn nach bu chòir am fiodh a ghearradh nuair bha a' ghealach a' cnàmh seach nach biodh e cho ròiseideach aig an àm sin.

Suas gu deireadh na 18mh linne, bha coinnlean gan dèanamh à freumhaichean a' ghiuthais a dheigheadh a chladhach à poll-mònach. Mar a tha (no mar a bha) daoine a' buain mòine bhitear uaireigin a' dol a thional fiodh giuthais airson na teintean a chumail a' dol tron gheamhradh.

Bhathas a' dèanamh cungaidh-leighis airson ghearraidhean is niosgaidean bho bìth a' ghiuthais agus bha an rùsg ga chleachdadh ann an cungaidhean airson fiabhrasan a lùghdachadh.

Tha iomadh ainm air a' ghiuthas ann an Alba agus seo cuid dhiubh: Rìgh na coille, duine fiadhaich na coille, craobh nan gaisgeach, nan ceann-feadhna is nan laoch.

Mar gach craoibh eile a bha uaine fad na bliadhna, bha an giuthas na shamhla air beatha is neo-bhàsmhorachd. Sin bu choireach gun do thòisich daoine a' sgeadachadh an taighean le meanglain sa gheamhradh agus bhitear a' cur giuthas air uaigh gaisgich gu math tric cuideachd.

Far am faicear craobh giuthais a' fàs leatha fhèin thathas dhen bheachd gur ann a' comharrachadh uaigh a tha i no eadhon a' comharrachadh seann shlighe a tha fo fheur an-diugh. Nuair a chithear iad nan aonar ann an Sasainn tha cuid den bheachd gur e daoine a bha dìleas do na Seumasaich a chuir iad.

Ann an iomadh cultar bha an giuthas cudthromach mar shamhla air torachas agus ann an cultar nan draoidhean b' e teintean giuthais a bhathas a' lasadh aig fèilltean a' gheamhraidh feuch an tilleadh a' ghrian air ais. Bhathas a' crochadh rudan gleansach air craobhan giuthais aig an àm seo cuideachd agus 's dòcha gur e sin as coireach gur e giuthas a bhios againn chun là an-diugh mar chraoibh Nollaige agus Naomh Neacail a' gabhail àite seann spiorad na craoibhe.

Anns an t-seann sgeulachd mu Dheirdre is Clann Uisnich, tha Deirdre is a leannan, Naoise, air an tiodhlacadh air dà thaobh locha. Tha meanglain giuthais a' sìneadh a-mach air gach taobh is a' cur snaidhm air a chèile. Tha Conachar, Rìgh Ulaidh a' gearradh nam meanglan ach tha iad a' fàs a-rithist is a' dol am measg a chèile ri linn a' ghràidh a bh' aca air a chèile.

'S e an giuthas suaicheantas nan Griogarach agus tha an rann a leanas ag innse gun robh an cinneadh sin cho maireannach ris a' chraoibh:

Cruaidh mar am fraoch, buan mar an giuthas (B' e na Dòmhnallaich a bha cruaidh mar fraoch)

A rèir a' Bhìobaill b' ann de ghiuthas a bha ùrlar teampall Sholaimh air a dhèanamh ach an e giuthas Albannach a bh' ann?

Tha Ceann a' Ghiuthasaidh a' tighinn bho ainm na craoibhe seo.