Bhathas a' creidsinn nach deigheadh gu math do neach sam bith a dhèanadh cron air dreathan-donn. Bha sgeulachdan eile ag innse mar a bhiodh an dreathan-donn ga ìobradh mu àm na Nollaige airson gun do bhrath e Naomh Stephan is tha iomadh sgeulachd a' dol anns a bheil an dreathan-donn a' falbh le naidheachdan bho àite gu àite.

Aig uair eile nuair a bha arm Èireannach a' sabaid an aghaidh feachd Chrombail thàinig dreathain is shuidh iad air drumaichean nan Èireannach. Chuala feachd Chrombail am fuaim agus chuir iad àireamh mhòr de na h-Èireannaich gu bàs agus a-nise air Là Naomh Stephain bidh clann Èireannach a' cur ruaig air dreathain agus a' feuchainn rim marbhadh.

Tha sgeulachd ag innse cuideachd gun do rinn dreathan-donn nead ann an cleòca Naomh Malo aig aon àm is nach do chuir an naomh sin a chòta air gus an robh an t-eun deiseil leis.

Bha na draoidhean uabhasach measail air an eun seo agus chithear dealbhan dhiubh le dreathan-donn rin taobh. Ann am beul-aithris Sasannach b' e druid-bird a chanar ris.

Tha iomadh abairt ann mun dreathan-dhonn is iad a' dèanamh tàir air ach ged a tha e beag chan eil e bog mar a chì sinn bhon sgeulachd seo.

Tha sgeulachd ainmeil ann an dualchas nan Gaidheal mu àm nuair a bha na h-eòin a' feuchainn ri rìgh a thaghadh dhaibh fhèin a rèir dè an t-eun a b' àirde a dh'itealaicheadh. Bha an iolaire cho cinnteach gur ise a bhiodh air a taghadh ach b' ann a dhìrich an dreathan-donn air druim na h-iolaire gun fhios agus nuair a bha an iolaire os chionn chàich leum an dreathan bho druim agus bha e na b' àirde na i.

Nuair a bha an iolaire shuas dh'èigh i, "Càite a bheil thu a dhreathain-dhuinn?
Fhreagair an dreathan-donn, "Tha mi an seo os do chionn."
Mar sin ghlèidh e an tiotal!

Seo na tha guth an dreathain ag ràdh:
Thig, thig, thig, a dhìol-dèirce
thig, thig, thig, a ghille-frìde
is gillean-frìde na h-eòin uile
ach mise leam fhìn
ach mise leam fhìn
gillean-frìde, gillean-frìde.

Tha na dreathain a th' anns na h-eileanan nas motha na eòin tìr-mòir. Bhathas a' creidsinn anns na h-eileanan ged a bheireadh dreathan iomadh ugh gum b' e dusan a thigeadh a-mach an-còmhnaidh; cha bhiodh barrachd no na bu lugha na sin ann aig àm sam bith.

Ainmean eile airson dreathan-donn:
 Ballan-oir
 Conan-crìon
 Dreòlan

© na dealbhan Christine Campbell & GRD