Ainmean-àite
Cunntas
Tha àitichean ann an Alba air an ainmean fhaighinn bho mheasgachadh de chànanan oir bha buaidh aig treubhan eadar-dhealaichte air cultar agus air cànan na h-Alba a-nuas tro na linntean. An uair a thig àireamh mhòr de dhaoine às àite eile a-steach do dhùthaich, bheir seo buaidh air cànan agus dòigh-beatha na dùthcha sin. Sin mar a thachair air Gaidhealtachd Alba an uair a thòisich na Lochlannaich a' dèanamh ionnsaighean do na h-Eileanan an iar agus don Ghaidhealtachd aig deireadh na h-ochdamh linne.

Tha gu leòr ainmean-àite Gàidhlig anns na h-eileanan ach tha gu leòr ann cuideachd a thàinig thugainn bho na Lochlannaich. Tha e uaireannan furasta gu leòr faighinn a-mach dè a' chiall a tha aig na h-ainmean, ach uaireannan eile, tha an t-ainm air atharrachadh bhon ainm Lochlannach gu bloigh den ainm, còmhla ri faclan Gàidhlig no Beurla no eile. Mar as fhaide tuath a tha duine a' fuireach, 's ann as buailtiche dha a bhith a' fuireach ann am baile le ainm Lochlannach, oir b' ann mu thuath bu mhò a bha buaidh aig na Lochlannaich.

Tha gu leòr de ainmean nan eilean beaga air an toirt bhon chànan Lochlannach - m.e. 's e -ey a' mhìr den chànan Lochlannach a tha a' ciallachadh 'eilean'. Tha seo air tighinn do ainmean nan eilean mar -aigh, no -eigh - m.e. Beàrnaraigh. Air an aon dòigh, tha -bhal a' ciallachadh 'beinn'. Gheibh sinn sin an ainmean bheanntan mar Heabhal.

Tha feadhainn de ainmean bhailtean a tha nas duilghe am mìneachadh, ach glè thric, tha ainmean dhaoine air an cur còmhla ri facal eile - m.e. Horgabost. 'S e tac no tuath a bha am facal 'bolstadr' a' ciallachadh. Tha sin air tighinn thugainne mar 'bost'. Thathar den bheachd gur e ainm duine a bha ann an 'Horg' agus mar sin, bhiodh ainm a' bhaile a' ciallachadh 'an tuath aig Horg'. Dh'fhaodadh seo a bhith ceart, oir an uair a bha na Lochlannaich a' tighinn gu àite ùr, bha iad an toiseach a' toirt ionnsaigh air an àite. Bha glè thric feadhainn dhiubh a' fuireach anns an àite agus a' faighinn pìos talmhainn dhaibh fhèin. Bha an t-àite an uair sin air ainmeachadh às an dèidh.

Tha àitean eile againn ann an Gàidhlig a fhuair an ainm air sàilleabh nan Lochlannach a bhith san àite. Mar eisimpleir, fhuair 'Innse Gall' an t-ainm oir b' e eileanan dhaoine Gallda a bh' ann airson greis - eileanan nan Lochlannach. Fhuair 'Gallaibh' ann an ceann-a-tuath Alba an t-ainm air an aon dòigh.

Tuilleadh fiosrachaidh
Gu h-ìseal, chì thu iomadh mìr-fhacal a thàinig on chànan Lochlannach, mar a tha e sgrìobhte againn an-diugh agus cuideachd, dè a' chiall a tha aige sa Ghàidhlig.

Cothrom rannsachaidh:
1. Tha iomadh mìr-fhacal Lochlannach air a thoirt dhut gu h-àrd. Cuir ainm-àite is aithne dhut mu choinneimh a h-ochd dhuibh agus faigh a-mach a bheil an t-ainm freagarrach don àite.
2. Faigh a-mach mu na Lochlannaich - cuin a thàinig iad a dh'Alba; an robh iad san sgìre agad fhèin; an do dh'fhuirich iad fada, etc.

Iomradh
Cha robh an talamh anns na dùthchannan Lochlannach furasta àiteach oir bha tòrr chraobhan, bheanntan agus òban ann. Bha e doirbh dhaibh a bhith beò, agus gu h-àraidh mar a bha daoine a' fàs lìonmhor. Bha na Lochlannaich math air tuathanachas, ach bha iad cuideachd math air a' mhuir. Mar sin, thòisich iad a' falbh a-null thar chuan a lorg talamh eile dhaibh fhèin. Chithear a' bhuaidh a bha aig na Lochlannaich air na h-àitean don deach iad ann an coltas nan daoine, ann an cuid de dh'ainmean dhaoine, ach gu h-àraidh ann an ainmean-àite.

© na dealbhan Christine Campbell & GRD